از آنكه ثابت شد حقيقت واحده است ، داراى افراد متعدده و صاحب مراتب مختلفه است و يا آنكه حقيقت وجود داراى افراد به معناى درجات و مراتب مقولهء به تشكيك نمىباشد ، بل كه وجود داراى يك فرد قائم بذات و يك أصل واحد مطلق عارى از كليهء قيودست و آنچه از وجود باسم احديت و واحديت و بنام عقل و روح و آنچه از هستى در صورت عقول طوليه و عرضيه و حقايق برزخيه و حقايق موجوده در عالم حس و شهادت ، ظهور و بروز نمايد ، همه ظهور و تشأن يك اصلند كه آن أصل چون به وحدت عددى محدود ، متصف نمىباشد ، در هر صورتي و مظهرى متشأن و متجلي است و كثرت شؤون قادح در وحدت ذات نمىباشد كه كثرت اعتباري و وحدت حقيقي است . در كلمات برخى از غير واردان اشكالاتى بر مبحث وحدت وجود بطريق محققان از عرفا ديده مىشود كه حكايت از عدم احاطه آنان بمبانى و يا قواعدى است كه اين مسئله بر آن قواعد مبتنى است . اغلب أهل فضل كه در تصوف راسخ نبوده‌اند و اين مسئله را مورد اشكال قرار داده‌اند ، بين وحدت اطلاقى و وحدت عددى خلط كرده‌اند . در مباحث فلسفي نيز خلط بين اين دو وحدت منشأ انكار برخى از مطالب گرديده است ، از جمله ، مسألهء اتحاد عقل و عاقل و معقول ، و مبحث مثل افلاطونى و اتحاد نفس با عقل فعال و مسئله علم حق باشياء درك مسألهء « بسيط الحقيقة كل الأشياء » و فهم نحوهء احاطهء هر موجود قوى محيط سعى بر مادون و كيفيت انطواء كثرات در وجود واحد و سريان يا احاطه وجود واحد بر وجودات متكثرهء متعدده مبتنى است بر درك